Việt Nam là nước có tỉ lệ phụ nữ tham gia lao động xã hội, với nghĩa là cùng tạo ra thu nhập nuôi sống gia đình, rất cao, lên đến gần 83%, trong khi tỉ lệ này ở nam giới là 85%. Phụ nữ Việt Nam ở lĩnh vực nào cũng có người giỏi, người tài, nhưng hình như đâu đó vẫn còn có những bất công với họ.

Ở Hà Nội, Viện Nghiên cứu và phát triển xã hội (ISDS) là một tổ chức phi chính phủ có rất nhiều nghiên cứu và vận động chính sách hỗ trợ cho phụ nữ.

Ở đâu cũng có phụ nữ giỏi

Tiến sĩ Khuất Thị Thu Hồng, phó viện trưởng ISDS, là một phụ nữ khá được công chúng quen mặt biết tên, đã cùng chồng là Tiến sĩ Lê Bạch Dương chèo lái con thuyền ISDS từ khi khởi nghiệp khá gian nan, trở thành một tổ chức có tiếng tăm trong nhóm các tổ chức phi chính phủ ở Hà Nội. Bà Hồng từng nhiều năm giữ vị trí đồng viện trưởng ISDS và tháng 4-2009 đã chủ trì một hội nghị quốc tế có chủ đề rất “nhạy cảm” với công chúng - “Tình dục và sự trong sáng”.

Đây là lần đầu tiên một hội thảo về vấn đề tình dục được tổ chức ở châu Á và người chủ trì lại là một phụ nữ khiến hội thảo ba ngày này trở thành một trong những sự kiện “nóng” thu hút sự chú ý của báo giới trong năm 2009. Nhưng quan trọng hơn cả là nó dám nói về một chủ đề rất được quan tâm nhưng thường bị gắn cái mác không trong sáng, bị e ngại nếu đưa vào các sự kiện bàn thảo chính thức. Nhưng với cái nhìn của một phụ nữ hiện đại, bà Hồng đã đưa hàng trăm đại biểu quốc tế đến Hà Nội để bàn luận về vấn đề này. “Xã hội văn minh là nơi mọi quyền cá nhân được tôn trọng, xã hội không nên can thiệp vào quyền cá nhân nhưng cá nhân cũng phải đóng góp vào sự phát triển xã hội, không xâm phạm lợi ích xã hội và lợi ích của những người khác” - bà Hồng nói.

Ông Nguyễn Hữu Minh, Viện Gia đình và giới, cho biết tỉ lệ phụ nữ tham gia lao động xã hội ở Việt Nam đặc biệt cao, lên tới gần 83%, trong khi nam giới ở mức 85%. Theo ông Minh, phụ nữ phải gánh “hai vai”: yêu cầu tại nơi làm việc ngày càng cao, cạnh tranh về việc làm càng lớn, việc nuôi dưỡng, chăm sóc gia đình đòi hỏi nhiều thời gian, sức lực, tuy nhiên ở bất kỳ lĩnh vực nào cũng có phụ nữ giỏi, từ những lĩnh vực tưởng như ít phụ nữ tham gia như chính khách, doanh nhân, tài xế taxi, thậm chí hiện Việt Nam đã có cả các cô gái lái máy bay!

Vẫn có bất công

Theo bà Trần Thị Thủy - phó chủ tịch Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam, trong số 250.000 doanh nghiệp ở Việt Nam có 30% do phụ nữ lãnh đạo.

Theo ông Nguyễn Hữu Minh, vẫn còn có những bất công với phụ nữ. Ông Minh kể cậu con trai học lớp 8 của ông đã tuyên bố với gia đình quan điểm “đàn ông là trụ cột gia đình”. Về chuyên môn và kỹ năng, tỉ lệ phụ nữ được đào tạo ở tất cả các hình thức đều thấp hơn nam giới, trong khi tỉ lệ phụ nữ tự học lại cao hơn hẳn nam giới.

Về lương, ba ngành nghề thủy sản, dệt may và da giày có lương gần thấp nhất lại là ba nghề có số lao động nữ tập trung đông nhất. Tính trên bình diện chung, lương phụ nữ chỉ bằng 85% lương nam giới, trong đó phụ nữ làm việc ở nhóm công nghiệp có mức lương bằng 82% lương nam giới, dịch vụ bằng 75%, thương mại bằng 80%.

Lý do dẫn đến tình trạng trên, một phần là do yêu cầu về tuyển dụng, phụ nữ thường được đề nghị các vị trí có mức lương thấp hơn nam giới. Khảo sát về bình đẳng giới trong tuyển dụng mới công bố tháng 2-2010 của Viện Nghiên cứu xã hội, kinh tế và môi trường trên năm tờ báo in gồm Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Lao Động, Tiền Phong và Vietnam News cho thấy ứng viên nam chiếm tỉ lệ cao hơn trong các yêu cầu tuyển dụng nhóm việc chuyên môn kỹ thuật bậc cao, trong các nhóm nghề như chuyên gia, kỹ sư, có cơ hội thu nhập và thăng tiến nhiều hơn, còn phụ nữ được đề nghị nhiều ở nhóm công việc nhân viên văn phòng, hành chính...

Khảo sát này cũng cho thấy về vị thế nghề nghiệp, phụ nữ được đề nghị tuyển dụng nhiều ở nhóm việc nhân viên, còn nam giới được đề nghị vào vị trí lãnh đạo nhiều hơn hẳn nữ giới.

Trong phân chia lao động, phụ nữ dường như đã bị đặt vào nhóm công việc không mang tính chuyên môn, ít được trân trọng hoặc ít cơ hội thăng tiến, phụ nữ cũng được “khoán” công việc nội trợ mà không được trả lương, thường bị mọi người nhìn nhận (thậm chí phụ nữ tự nhìn nhận) là người phụ thuộc, nội trợ. Lý do dẫn đến điều này là vì việc tham gia thị trường lao động của phụ nữ thường bị cản trở bởi việc kết hôn, chăm sóc con cái và các thành viên khác trong gia đình. Nhưng chẳng phải vì ngày 8-3 mà phụ nữ đòi hỏi bình đẳng so với nam giới. Bình đẳng không phải là “tôi nấu cơm, anh rửa bát”, mà là cùng chia sẻ mối quan tâm, công việc, sự tiến bộ về tri thức và hạnh phúc trong gia đình. Điều đó chẳng phải là điều mà nam giới cũng mong muốn được đem lại cho phụ nữ?